శనై శ్శనై రుపరమేత్

శనై శ్శనై రుపరమే ద్బుద్ధ్యా ధృతి గృహీతయా। ఆత్మ సంస్థం మనః కృత్వా న కించిదపి చింతయేత్॥25॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి అరటి పండు ఒలిచి నోట్లో పెట్టినంత వివరంగా,విపులంగా చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ మిత్రమా!మనం మనసుతో ఇంద్రియాలను నిగ్రహంలో ఉంచుకోవాలి.ఎందుకనంటావా?ఎందుకంటే క్షణికమయిన సుఖాలు ఉన్నాయి చూసావూ?రా!రా!సరసకు చేరా!అంటూ కన్ను గీటుతుంటాయి.ఊరిస్తూ ఉంటాయి.మనమంటే ఇంత ఇష్టమా?అని చొంగ కార్చుకుంటూ వాటి వెనక పరుగులు తీస్తాము.ఇంకేముంది?కాలు జారడాలో?ఊబిలో కూరుకుపోవడాలో?ఇంక అక్కడ నుంచి వెనకకు వచ్చే ప్రసక్తి ఉండదు.అందుకే మళ్ళీ మళ్ళీ చెబుతున్నాను.మనో నిగ్రహం అత్యంత అవసరము!ధీరుడుగా ఉందాము.ప్రాపంచిక విషయాల నుండి బుద్ధిని దూరంగా ఉంచుకుందాము.మనసును ఆత్మ యందే కుదురుగా ఉండేలా చూసుకుందాము,చేసుకుందాము.మనసు పరి పరి విథాలా పోతానంటుంది.కానీ దానిని అదుపులో పెట్టుకుందాము.కళ్ళాలు వేద్దాము.ఇలా వేరే ఆలోచనలు,చింతలూ లేకుండా జాగరూకతతో ఉందాము.

సంకల్ప ప్రభవాన్ కామాన్

సంకల్ప ప్రభవాన్ కామాన్ త్యక్త్వా సర్వా నశేషతః। మనసై వేంద్రియగ్రామం వినియమ్య సమంతతః॥24॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత.।।ఆత్మ సంయమ యోగము.. శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కిరీటీ!మనం ఈ భూమి పైన పుట్టాము కదా!కాబట్టి ప్రాపంచిక విషయాల పైన రక్తి,అనురక్తి,మోహము,లాలస,తపన సహజంగా ఉంటాయి.ఆ యా సంకల్పాల వల్ల పుట్టే కోరికలు ఒకటో రెండో ఉండవు.తేనె తుట్టె కదిలిస్తే తేనెటీగలు ఎన్ని మన పైకి దాడి చేస్తాయి,మూకుమ్మడిగా?చెప్పు?అంతకంటే పదింతలు కోరికలు మనల్ని చుట్టుముట్టుతాయి.అనుమానమే లేదు.మనం ఎంత గింజుకున్నా వాటి నుంచి తప్పించుకోలేము,వాటి ముళ్ళ నుంచీ తప్పించుకోలేము.కానీ,ఆ కోరికలను మనము నిగ్రహించగలగాలి.వాటి నుంచి దూరంగా వచ్చేయాలి.విషయాలను ఇంద్రియాలనుంచి మరల్చగలగాలి.అంటే ఉంద్రియ నిగ్రహము పాటించాలి.ఓ యమ్మో!ఇదంతా మన వల్ల అవుతుందా?అని మొదట్లోనే అస్త్ర సన్న్యాసం చేయకూడదు.

తం విద్యా ద్దుఃఖ సంయోగ

తం విద్యా ద్దుఃఖ సంయోగ వియోగం యోగసంజ్ఞితమ్। స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో యోగోఽనిర్విణ్ణ చేతసా॥23॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి అంతా విడెరచి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!బావా!మనం ఇప్పుడు యోగం గురించి మాట్లాడుకుంటున్నాము కదా!యోగమనేది ఒక స్థితి.అది ఏమి చేస్తే మనకు దక్కుతుంది?ఎలా ఉంటే మన ఆధీనంలోకి వస్తుంది అనే విషయంగా మల్లగుల్లాలు పడుతున్నాము కదా!మనము ఏ స్థితిలో ఉంటే దుఃఖాలు మన దరికి చేరవో,ఆ స్థితి.అంటే అవి కూడా ఇక్కడ మన పని అయ్యేటట్లు లేదని తోక ముడిచి,పారిపోవాలి.అంటే వాటికి అర్థమయిపోతుంది అన్న మాట.మనం వాడి దగ్గర ఉన్నా,ఆ చెట్టు పుట్ట మీద ఉన్నా ఒకటే.వీడు స్పందించడు.వీడి దగ్గర మన శక్తి యుక్తులు ప్రదర్శించడం వృథా అని.యోగము అంటే ఆ స్థితి రా,బావా!ఆ స్థితిని మనము స్థిర మానస బుద్ధి సాథించి,సహనంతో సమన్వయం చేసుకుని సాథించాలి.మనసా వాచా కర్మణా అదే ధ్యాసలో ఉండాలి.

యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం

యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం మన్యతే నాధికం తతః। యస్మిన్ స్థితో న దుఃఖేన గురుణాపి విచాల్యతే॥22॥6॥ఆత్మ సంయమ యోగము...భగవద్గీత.. భగవంతుడు అయిన శ్రీకృష్ణుడు మానవుడు అయిన అర్జునుడికి ఆత్మతృప్తి,అత్యంత ఆనందకరమయిన స్థితి గురించి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ పార్థా!మనకు ఎప్పుడు ఇంక చాలు అనిపిస్తుంది?ఇంతకంటే గొప్పగా ఇంకొకటి ఉండదు అనినప్పుడు కదా!ఆ సచ్చిదానందము స్థిరమయినప్పుడు మనసు అచంచలమవుతుంది.ఆ స్థితిలో ఎన్ని కష్టసుఖాలు,దుఃఖాలు అయినా తృణప్రాయమవుతుంది.అసలు చలించము.చలించడం వ్యర్థము అనే భావనకు వస్తాము.ఆ అత్యంత ఆకర్షణీయమయిన ఆత్మానందమే మోక్షానికి మొదటి మెట్టు.మనం మనం ఎన్నుకున్న మార్గానికి అర్హులు అయినట్లు లెఖ్ఖ.

సుఖ మాత్యంతికం యత్తద్

సుఖ మాత్యంతికం యత్తద్బుద్ధి గ్రాహ్య మతీంద్రియమ్। వేత్తి యత్ర న చైవాయం స్థిత శ్చలతి తత్త్వతః॥21॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి యోగాన్ని ఎలా ఉంటే సాథించుకోగలమో,ఎలా సాథించుకోవాలో మెళకువలు చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ మిత్రమా!యోగమనేది చాలా విస్తారమయినది.ఒంట బట్టించుకుంటే..ఓస్!ఇంతేనా!అనిపిస్తుంది.కానీ ఆ స్థితికి చేరాలంటే మనకు చాలా విషయాలు అవగతం కావాలి.మనము ఏ స్థితిలోనూ ఆత్మతత్త్వం నుండి కదలకుండా ఉండగలగాలి.ఆత్మ దర్శనంతో తృప్తి చెందగలగాలి. సచ్చిదానందం అంటే చెబుతాను,విను.ఆత్మ అంటే బాహ్య ప్రపంచానికి సంబంధించింది కాదు.అలోక్యమయిన,శాశ్వతమయిన ఆనందం,స్వయం ప్రకాశమయిన సారము.సత్ అంటే శాశ్వత ఉనికి అని అర్థము.చిత్ అంటే చైతన్యము.ఆనందము అంటే స్వచ్ఛమయిన సంతోషము,తృప్తి.మన ఆత్మలో ఇవన్నీ మనం కనుగొనగలగాలి.ఎందుకంటే అవి ఎప్పుడూ ఉంటాయి.మనం అజ్ఞానంతో ఎదురుగా ఉండే వాటినే కాలదన్నుతాము.తరువాత భోరుమని ఏడుస్తాము.

యత్రో పరమతే చిత్తం

యత్రో పరమతే చిత్తం నిరుద్ధం యోగసేవయా। యత్ర చైవాత్మ నాత్మానం పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి॥20॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము.... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి అసలు యోగమంటే ఏమిటి?దాని కథా,కమామిషు ఏంది అని చెప్పే ప్రయత్నం చేస్తున్నాడు.అర్జునా!ఓ భరతశ్రేష్ఠా!నేను చెప్పేది నీకు అవగతమవుతున్నది కదా!లేక ఊరికినే ఊ!ఊ!అంటున్నావా?నీకు అసలు యోగమంటే ఏంది అని చెబుతాను,విను.ఇంద్రియాలకు అతీతంగా ఉంటుంది.అజ్ఞానుల దరిదాపుల్లో కనిపించదు.వారు గ్రహించలేరు.జ్ఞానము చేతనే దాని ఉనికిని మానవుడు గ్రహించ గలతాడు.అది అనంతమయిన సుఖానుభూతిని ఇస్తుంది.మునులు,యోగులు,సర్వసంగ పరిత్యాగులు నిత్యం దాని అన్వేషణలో ఉంటారు.అది ఏ స్థితిలో కలుగుతుందో చెబుతాను.నీకు ఎరుక పరుస్తాను.

యథా దీపో నివాతస్థో

యథా దీపో నివాతస్థో నేంగతే సోపమా స్మృతా। యోగినో యత చిత్తస్య యుంజతో యోగ మాత్మనః॥19॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత....ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ప్రతి విషయమూ కూలంకషంగా,ఏ మాత్రమూ అనుమానానికి తావు లేకుండా చేయాలని నడుం బిగించాడు.అందుకే చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కౌంతేయా!నేను ఏమి చెప్పాను?మనసు పరి పరి విథాలా పోకూడదు అని చెప్పాను కదా!నిశ్చలంగా,నిర్మలంగా ఉండాలని కూడా చెప్పాను కదా!దానికి ఒక చిన్న ఉదాహరణ చెబుతాను,విను.మనం దీపం వెలిగించుకుంటాము కదా!గాలి వస్తే ఏమవుతుంది.ఆ వత్తి నుంచి వచ్చే వెలుగు గాలి ఏతట్టు వీస్తే ఆ తట్టుకు కదులుతుంది కదా!నిలకడగా ఉండదు కదా!అదే గాలి లేని చోట అయితే క్రమబద్ధంగా,నిలువుగా,నిటరుగా,ఒకే లంబంలో,నిశ్చలంగా వెలుగుతుంది కదా!యోగసాథకుడు కూడా అలాగే ఉండాలి.బయట విషయాలకు స్పందిస్తుంటే,మనసు నిలకడ ఉండదు.అవేవీ లేవు,తనను ఏమీ చేయలేవు,చేయకూడదు అని భీష్మించుకోవాలి.అప్పుడు అతని మనసు గాలి లేని చోట దీపములాగ చలించకుండా నిశ్చలంగా,యోగాభ్యాసానికి అనువుగా ఉంటుంది.