యత్రో పరమతే చిత్తం

యత్రో పరమతే చిత్తం నిరుద్ధం యోగసేవయా। యత్ర చైవాత్మ నాత్మానం పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి॥20॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము.... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి అసలు యోగమంటే ఏమిటి?దాని కథా,కమామిషు ఏంది అని చెప్పే ప్రయత్నం చేస్తున్నాడు.అర్జునా!ఓ భరతశ్రేష్ఠా!నేను చెప్పేది నీకు అవగతమవుతున్నది కదా!లేక ఊరికినే ఊ!ఊ!అంటున్నావా?నీకు అసలు యోగమంటే ఏంది అని చెబుతాను,విను.ఇంద్రియాలకు అతీతంగా ఉంటుంది.అజ్ఞానుల దరిదాపుల్లో కనిపించదు.వారు గ్రహించలేరు.జ్ఞానము చేతనే దాని ఉనికిని మానవుడు గ్రహించ గలతాడు.అది అనంతమయిన సుఖానుభూతిని ఇస్తుంది.మునులు,యోగులు,సర్వసంగ పరిత్యాగులు నిత్యం దాని అన్వేషణలో ఉంటారు.అది ఏ స్థితిలో కలుగుతుందో చెబుతాను.నీకు ఎరుక పరుస్తాను.

యథా దీపో నివాతస్థో

యథా దీపో నివాతస్థో నేంగతే సోపమా స్మృతా। యోగినో యత చిత్తస్య యుంజతో యోగ మాత్మనః॥19॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత....ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ప్రతి విషయమూ కూలంకషంగా,ఏ మాత్రమూ అనుమానానికి తావు లేకుండా చేయాలని నడుం బిగించాడు.అందుకే చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కౌంతేయా!నేను ఏమి చెప్పాను?మనసు పరి పరి విథాలా పోకూడదు అని చెప్పాను కదా!నిశ్చలంగా,నిర్మలంగా ఉండాలని కూడా చెప్పాను కదా!దానికి ఒక చిన్న ఉదాహరణ చెబుతాను,విను.మనం దీపం వెలిగించుకుంటాము కదా!గాలి వస్తే ఏమవుతుంది.ఆ వత్తి నుంచి వచ్చే వెలుగు గాలి ఏతట్టు వీస్తే ఆ తట్టుకు కదులుతుంది కదా!నిలకడగా ఉండదు కదా!అదే గాలి లేని చోట అయితే క్రమబద్ధంగా,నిలువుగా,నిటరుగా,ఒకే లంబంలో,నిశ్చలంగా వెలుగుతుంది కదా!యోగసాథకుడు కూడా అలాగే ఉండాలి.బయట విషయాలకు స్పందిస్తుంటే,మనసు నిలకడ ఉండదు.అవేవీ లేవు,తనను ఏమీ చేయలేవు,చేయకూడదు అని భీష్మించుకోవాలి.అప్పుడు అతని మనసు గాలి లేని చోట దీపములాగ చలించకుండా నిశ్చలంగా,యోగాభ్యాసానికి అనువుగా ఉంటుంది.

యదా వినియతం చిత్తం

యదా వినియతం చిత్త మాత్మన్యే వావతిష్ఠతే। నిస్స్పృహ స్సర్వ కామేభ్యో యుక్త ఇత్యుచ్యతే తదా॥18॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత.।..ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి మమేకం గురించి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ భరత శ్రేష్ఠా!యోగాభ్యాసం ఎలా చేయాలి,ఎలా చేయకూడదు అని చెప్పాను కదా!మనసును అటలంగా పెట్టుకోవాలి.ధ్యాస నాపై నుంచి చెదరకూడదు.నాపై భక్తి శ్రద్ధలతో మమేకం అయిపోవాలి.ఎప్పుడూ మనసును ఆత్మయందే నిలపగలగాలి.కోరికలకు తిలోదకాలు ఇవ్వాలి.అలాంటి స్థితి చేరిన యోగి యోగముక్తిని పొందుతాడు.

యుక్తాహార విహారస్య

యుక్తాహార విహారస్య యుక్త చేష్టస్య కర్మసు। యుక్త స్వప్నావబోధస్య యోగో భవతి దుఃఖహా॥17॥6॥ శ్రీ మద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ బావా!ఇప్పుడే అనుకున్నాము కదా,అతి వద్దు అని.కాబట్టి ఏమి చేద్దాము?మితంగా ఆహారం తీసుకోవాలి.మట్టసంగా నిద్ర విహారాలు పోవాలి. అలాగే మితంగా నియత కర్మలు ఆచరించాలి.మితమైన మెలకువ కలిగి ఉండాలి.ఇలా అన్నీ మితంగా చేస్తూ,యోగాభ్యాసం చేసేవాడికి సర్వ దుఃఖాలూ నాశనమవుతాయి.యోగము సిద్ధిస్తుంది.

నాత్యశ్నతస్తు యోగోఽస్తి

నాత్యశ్నతస్తు యోగోఽస్తి న చై కాంత మనశ్నతః। న చాతి స్వప్న శీలస్య జాగ్రతో నైవ చార్జున॥16॥6॥ శ్రీ మద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఓపికగా ఏమేమి చేయాలో,ఏమేమి చేయకూడదో చెబుతున్నాడు.అర్జునా!అతి సర్వత్ర వర్జయేత్ అనే నానుడి ఉంది కదా!అది ఇక్కడ కూడా వర్తిస్తుంది.ఏదీ అతిగా చేయకూడదు.ప్రతిదీ మితంగా ఉండాలి.ఎక్కువగా తినకూడదు.తింటే ఏమవుతుంది అంటావా?తొందరగా అరగదు.అజీర్ణం చేస్తుంది.భుక్తాయసంతో మన్ను తిన్న పాములాగ పడి ఉంటాము.చలాకీదనం పోతుంది.భారీకాయం మన సొంతం అవుతుంది.అట్లా అని కటిక ఉపవాసాలు ఉండ కూడదు.లేచి,తిరుగుతూ మన పనులు మనం చేసుకునే శక్తి కూడా ఉండదు.దోగాడాలి.ఎక్కువగా నిద్ర పోకూడదు.పొద్దస్తమానం గురకలు పెట్టి నిద్రలు పోతుంటే పనులు ఎట్లా జరుగుతాయి?అట్లా అని జాగారాలు చేయకూడదు.మనిషికి,బుర్రకు విశ్రాంతి ఇవ్వాలి.అప్పుడే మళ్ళీ నూతనంగా రోజు ప్రారంభమవుతుంది.లేకపోతే అటు నిద్రా పోక,ఇటు మంచిగా మేల్కొనలేక తూగుతూ ఉంటాము.చలాకీదనం శూన్యమవుతుంది.కాబట్టీ ఏదీ అతిగా పోకుండా,మితంగా ఎక్కడ ఆగాలో,ఆపాలో తెలుసుకోవాలి,ఆచరించాలి.

యుంజన్నేవం సదాత్మానం

యుంజన్నేవం సదాత్మానం యోగీ నియతమానసః। శాంతిం నిర్వాణపరమాం మత్సంస్థా మధిగచ్ఛతి॥15॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।।ఆత్మ సంయమ యోగము. శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కుంతీపుత్రా!నేను చెప్పాను కదా ఇప్పుడు.మనసు ప్రశాంతంగా ఉంచుకుని,బ్రహ్మచర్యం పాటిస్తూ,నా ధ్యాసనుంచి పక్కకు మరలకుండా యోగాభ్యాసం చెయ్యాలి అని.ఎంత సేపు అని చెప్పలేదు కదా!మాములుగా అట్లా చెప్పక పోతే మనం ఏమి చేస్తాము?ఓం,ఓం,ఓం అను గట్టిగా ఐదు నిముషాలు అంటాము.తరువాత నుంచి చిన్నగా ఒక కన్ను తెరిచి చుట్టు పక్కల ఏమి జరుగుతుంది గమనిస్తాము.మళ్ళీ కళ్ళు మూసుకుంటాము.ఇంకో ఐదు నిముషాలు ధ్యానం చేస్తాము.ఓ యమ్మో!ఈ రోజుకు చాలానే కష్టపడిపోయాము అని మనకు మనమే దిష్టి పెట్టుకుంటాము.రేపు చూసుకుందాములే అని లేచేస్తాము.కానీ,అర్జునా!అలా కాదు చేయాల్సింది.అనునిత్యమూ మనోనిగ్రహంతో అభ్యాసం చేయాలి.ధ్యానం చేసే సమయం పెంచుకుంటూ పోవాలి.ఒక నిబద్ధత రావాలి.ఒక నిష్ట ఉండాలి.ఒక ధ్యేయం ఉండాలి.చెయ్యమన్నారు కదా అని బలవంతంగా,ముక్కు మూసుకుని చేయటం కాదు.దానివల్ల ఫలితం ఉండదు.మనకు మనమే ప్రేరణ పొందాలి.ఆ యోగాభ్యాస స్థితిలో మనశ్శాంతి,మనోనిర్మలం పొందాలి.అప్పుడు ఆ భక్తుడు నా స్థితిని,నన్నూ,మోక్షాన్నీ పొందగలుగుతాడు.

ప్రశాంతాత్మా విగతభీః

ప్రశాంతాత్మా విగతభీ ర్బ్రహ్మచారి వ్రతే స్థితః। మన స్సంయమ్య మచ్చిత్తో యుక్త ఆసీత మత్పరః॥14॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ప్రతి చిన్న వివరము కూడా చెబుతున్నాడు.ఇక్కడ మనము అర్జునుడి గొప్పదనం గురించి కూడా మాట్లాడుకోవాలి.జ్ఞానభిక్ష ఇచ్చేవారు భగవంతుడితో సమానం.అందుకనే మనము గురువును భగవంతుడు కంటే గొప్పగా,ముందర వరుసలో పెడతాము.ఆయనే కదా మనలను భగవంతుడికి చేరువ చేసేది.ఇక్కడ గురువు,భగవంతుడూ ఇద్దరూ ఒకరే!గురువుకి చెప్పాలని ఉన్నా శిష్యుడు ఆ జ్ఞానబోధను స్వీకరించే పరిస్థితిలో ఉండాలి కదా!ఏంది స్వామీ!యుద్ధమూ వద్దూ,నీ సుద్దులూ,బుద్ధులూ వద్దు.అని వెళ్ళిపోలేదు.రణరంగంలో బాసింపట్టు వేయించి,ఈ బలవంతపు ముక్తాయింపులు ఏంది అని విసుక్కోలేదు.ఇవన్నీ కృష్ణుడుతో అనగలిగే చనువు,స్నేహమూ ఉంది.కానీ మంచి ఎవరు చెప్పినా,కొత్త విషయాలు చెప్పినా,మన మంచి కోరి చెప్పినా...వారికి మనం గురువు హోదా ఇవ్వాలి.అది అర్జునుడు కృష్ణుడికి ఇచ్చాడు.అతను చెప్పే ప్రతి ఒక్క అక్షరాన్ని అమృత బిందువులాగా ఆస్వాదించాడు.జుర్రుకున్నాడు.సరైన మార్గంలో ప్రవర్తించాడు.ఇక్కడ శ్రీకృష్ణుడి శ్రమ వృథా కాలేదు.చెవిటివాడి ముందు శంఖం ఊదినట్లు వ్యర్థం కాలేదు.అనుకున్న ఫలితం దక్కింది. శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడితో అంటున్నాడు.అర్జునా!ఓ భరత శ్రేష్ఠా!మనము ముందర మనసును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవాలి.భయపడకూడదు.బ్రహ్మచర్యం పాటించాలి.మనసును అదుపులో పెట్టుకోవాలి.ధ్యాస నా పైనే పెట్టాలి.ఆ స్థితిలో యోగాభ్యాసం చేయాలి.