యజ్ఞ శిష్టా మృత భుజో

యజ్ఞ శిష్టా మృత భుజో యాంతి బ్రహ్మ సనాతనమ్। నాయం లోకోఽస్త్యయజ్ఞస్య కుతోఽన్యః కురుసత్తమ॥31॥4॥ శ్రీమద్భగవద్గీత....జ్ఞాన యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి యాగము,యజ్ఞము చేయడమనేది మన జీవితాలకు ఎంత ప్రాముఖ్యమో చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కురుసత్తమా!ఇంత దీర్ఘంగా,ఇందాకటి నుంచి నేను యాగము,యజ్ఞము గురించి ఎందుకు చెబుతున్నానో అర్థం అవుతుందా?ఎందుకంటే యజ్ఞ శేషము అమృతము లాంటిది.దానిని పొందిన వారు,అనుభవించినవారు శాశ్వత బ్రహ్మను పొందుతారు.అదేమీ చిన్నా,చితకా విషయం కాదు.లేనిపోని తలకాయ నొప్పి నాకెందుకులే స్వామీ!నాకు ఈ యజ్ఞాలు,యగాలు అవసరం లేదు అనుకునే వారు కూడా ఉంటారు.కానీ వారి పరిస్థితి ఎలా ఉంటుందో చెబుతాను,విను.వాడికి ఇహ లోకమే శూన్యం.అంటే పెద్ద సున్నా!ఇక్కడికే పనికిరాకపోతే,ఇంక పరలోకము ఎక్కడుంటుంది?కూపస్థ మండూకంలాగ,చిన్ని నా పొట్టకు శ్రీరామరక్ష అనుకుంటూ బతకాల్సిందే!అంతే కదా!బావిలో కప్పకు బాహ్య ప్రపంచం గురించి ఏమి తెలుస్తుంది?దాని దృష్టిలో ఆ బావే బ్రహ్మాండం!అదే స్వర్గం!అదే నరకం!

అపరే నియతాహారాః

అపరే నియతాహారాః ప్రాణాన్ ప్రాణేషు జుహ్వతి। సర్వేఽప్యేతే యజ్ఞవిదో యజ్ఞక్షపిత కల్మషాః॥30॥4॥ శ్రీమద్భగవద్గీత....జ్ఞాన యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి వివిథ రకాల హోమాల గురించి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఇప్పటి వరకూ నీకు నేను ఎన్ని రకాల హోమాల గురించి చెప్పాను కదా!ఆఖరుగా ఇంకొక్క హోమం గురించి చెబుతాను.ఇక్కడ నియమితమయిన ఆహారపరులుగా ఉండాలి.ఆ స్థితిలో ప్రాణాలను ప్రాణంలోనే హోమం చేస్తారు.అంటే ఊపిరి బిగబట్టి ప్రాణాయామం చేసినా,నియమిత ఆహారంతో ప్రాణాలను ప్రాణంలోనే హోమం చేసినా,ఇంద్రియ నిగ్రహమనే అగ్నిలో హోమం చేసినా....ఎవరు ఏ రకంగా వారి వారికి తగినట్లు చేసినా,వాళ్ళందరి ఉద్దేశం ఒక్కటే!వారి వారి యజ్ఞాలు,యాగాలు,హోమాల ద్వారా పాప ప్రక్షాళన చేసుకోవాలనుకుంటున్నారు.మనసు,శరీరం నిర్మలం,స్వచ్ఛం అయినప్పుడు భగవంతుడికి దగ్గర అవుతాము అని నమ్ముతున్నారు.అది నిజం కూడా!అందుకనే ఎంత కఠినమయిన ప్రక్రియలు అయినా ఇష్టంగా,నిష్టగా,మనసు పెట్టి అవలంబిస్తున్నారు.

అపానే జుహ్వతి ప్రాణం

అపానే జుహ్వతి ప్రాణం ప్రాణేఽపానం తథాపరే। ప్రాణాపాన గతీ రుద్ధ్వా ప్రాణాయామ పరాయణాః॥29॥4॥ శ్రీమద్భగవద్గీత....జ్ఞాన యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి యాగాలలో రకాలు చెబుతుంటే నోరెళ్ళ బెట్టి వింటున్నాడు.అంతా క్రొత్తగా ఉంది.శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడితో ఇలా అంటున్నాడు.అర్జునా!మిత్రమా!ఇప్పుడు నీకు ఎన్ని రకాల యజ్ఞాల గురించి చెప్పాను ఒకసారి నెమరు వేసుకుందాము.బ్రహ్మైక భావంతో ఆత్మను ఆత్మయందే హోమం చేయడం ఒక రకం.ఇంకొకటి ఇంద్రియ నిగ్రహం అనే అగ్నిలో హోమం చేయడం.విషయాలను ఇంద్రియాలనే అగ్నిలో హోమం చేయడం.ప్రాణ వ్యాపారాలను జ్ఞాన జ్వలితమయిన ఆత్మ నిగ్రహం అనే అగ్నిలో హోమం చేయడం.ద్రవ్య రూపమయిన యాగం,వ్రత రూపమయిన తపో యజ్ఞం,ప్రాణాయామ పరమయిన యోగ యజ్ఞం,వేదాభ్యాసాది స్వాధ్యాయ యజ్ఞం. ఇన్ని రకాలు చెప్పుకున్నాము కదా,పార్థా!ఇవి కాక ఇంకా చాలా రకాలు ఉన్నాయి.కొందరు వాయు గమనాలను నిరోథించి,అపానంలో ప్రాణాన్నీ,ప్రాణంలో అపానాన్నీ హోమం చేస్తారు.అంటే ఏమీ లేదు అర్జునా.మనం పీల్చే గాలి,వదిలే గాలిని నియంత్రించడం.మన చెప్పు చేతల్లో పెట్టుకోవడం. మనం ఊపిరితిత్తులలోకి గాలిని పీల్చుకుంటాము కదా,దానిని పూరకము అని అంటారు.గాలిని వదిలి పెట్టే ప్రక్రియను రేచకము అని అంటారు.లోపలికి పీల్చిన గాలిని అలానే నిలిపి పెట్టడాన్ని అంతర కుంభకము అని అంటారు.గాలిని వదిలి వేసిన తరువాత ఊపిరి తిత్తులను అలా ఖాళీగా ఉంచే ప్రక్రియను బాహ్య కుంభకము అని అంటారు.ఇదంతా సాథనతోనే సమకూరుతుంది.

ద్రవ్య యజ్ఞా స్తపోయజ్ఞా

ద్రవ్య యజ్ఞా స్తపోయజ్ఞా యోగయజ్ఞా స్తథాఽపరే। స్వాధ్యాయ జ్ఞాన యజ్ఞాశ్చ యతయ స్సంశితవ్రతాః॥28॥4॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...జ్ఞాన యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ప్రతి చిన్న విషయము కూడా సవివరంగా చెబుతున్నాడు.అర్జునా!పాండవ మధ్యమా!ఈ యాగాలూ,యజ్ఞాలూ అన్నీ ఒక్కటేగా ఉండవు.మనిషి మనిషికీ తనకు తగిన పరిమితులూ,పరిస్థితులూ,ఆలోచనా విథానమూ,పరిపక్వత పరిమాణం,మానసిక,శారీరిక స్థితి...ఇలా చాలా విషయాలు పరిగణలోకి ఉంటాయి.కాబట్టి వాటన్నిటికీ తగినట్లుగా యజ్ఞ యాగాదులు చాలా రకాలుగా ఉంటాయి. కొందరు ద్రవ్య రూపమయిన యాగాన్ని అనుసరిస్తారు.ఇంకొందరు వ్రత రూపమయిన తపో యజ్ఞాన్ని అవలంబిస్తారు.మరి ఇంకొకరు ప్రాణాయామ పరమయిన యోగయజ్ఞాన్ని పాటిస్తారు.మరి ఇంకొక వర్గము వేదాభ్యాసాది స్వాధ్యాయ యజ్ఞాన్ని వాడుకలో పెడతారు. ఈ యజ్ఞాలు,యాగాలు ఎన్ని,ఏ రకంగా చేసినా వాటి ఆంతర్యం భగవంతునిలో మమేకం కావటమే!

సర్వాణీంద్రియ కర్మాణి

సర్వాణీంద్రియ కర్మాణి ప్రాణకర్మాణి చాపరే। ఆత్మ సంయమ యోగాగ్నౌ జుహ్వతి జ్ఞానదీపితే॥27॥4॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।జ్ఞాన యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఒక దానికి మించిన ఇంకొక సమర్పణ గురించి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!కిరీటీ!ఇప్పుడు నీకు నేను కొన్ని రకాల సమర్పణల గురించి చెప్పాను కదా!ఏంది,చెప్పు?ఒకటి...ఆత్మను ఆత్మతో హోమం చేయడం.రెండవది...ఇంద్రియ నిగ్రహంలో హోమం చేయడం.మూడవది...విషయాలను ఇంద్రియాలనే అగ్నిలో హోమం చేయడం. ఇంకొక వర్గం ఉంది.వాళ్ళేమి చేస్తారో,చెప్పేదా?వాళ్ళు ప్రాణ వ్యాపారాలన్నిటినీ జ్ఞాన జ్వలితమయిన ఆత్మ నిగ్రహమనే అగ్నిలో హోమం చేస్తున్నారు.ఇప్పుడు అర్థం అవుతుందా,మనము ఎక్కడ ఉన్నామో?ఆ స్థితి చేరాలంటే ఏంచేయాలో?

శ్రోఁత్రాదీ నీంద్రియాణి

శ్రోఁత్రాదీ నీంద్రియాణ్యన్యే సంయమాగ్నిషు జుహ్వతి। శబ్దాదీ న్విషయానన్య ఇంద్రియాగ్నిషు జుహ్వతి॥26॥4॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।జ్ఞాన యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి హోమాలు ఎన్ని రకాలుగా చేయవచ్చో చెబుతున్నాడు.అర్జునా!పార్థా!హోమం అంటే మాములుగా మనం ఏమనుకుంటాము?హోమగుండం చుట్టూ ఋత్విక్కులు కూర్చుని మంత్రోచ్ఛారణ చేస్తూ,హోమగుండంలో మూలికలు వేస్తూ,నెయ్యి వేస్తూ హోమాగ్ని రగులుతుండేలా చేస్తుంటారు.ఇది కాకుండా వేరే రకమైన హోమాలు కూడా ఉన్నాయి.అందులో ఇందాక నేను చెప్పాను కదా ఆత్మను ఆత్మయందే హోమం చేయటం!ఇంకొంత మంది ఇంద్రియ నిగ్రహమనే అగ్నిలో హోమం చేస్తారు.మరి ఇంకొందరు విషయాలను ఇంద్రియాలనే అగ్నిలో హోమం చేస్తారు. ఇలా ఎవరు ఏ రకంగా చేసినా అంతిమ లక్ష్యం ఒక్కటే!కోరికలు ఉండకూడదు.ప్రతిఫలం ఆశించకూడదు.మన ధర్మం మనం ఆచరించాలి.అంతే!

దైవమే వాపరే యజ్ఞం

దైవమే వాపరే యజ్ఞం యోగినః పర్యుపాసతే। బ్రహ్మగ్నా వపరే యజ్ఞం యజ్ఞేనై వోపజుహ్వతి॥25॥4॥ శ్రీమద్భగవద్గీత....జ్ఞాన యోగము.... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి సమర్పణ గురించి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!మనలో కొంత మంది దేవతలను తృప్తి పరిచేదానికి యజ్ఞాలు చేస్తారు.సామాన్యంగా అలాంటివి అన్నీ ఆయా దేవతలను సంతృప్తి పరచి,వాళ్ళ ద్వారా లాభం పొందాలనుకునే ప్రక్రియలు.కానీ అసలు సిసలు సమర్పణ అంటే ఏందో చెబుతాను,విను.ఇందాక నేను చెప్పాను కదా ఈ సృష్ఠి అంతా బ్రహ్మమయము అని.ఆ బ్రహ్మైక భావనతో కొందరు ఉంటారు.వారికి యజ్ఞశాలలు అఖ్ఖరలేదు.యజ్ఞ గుండాలు,సామగ్రి అఖ్ఖరలేదు.మంత్ర పఠనానికి తోడు ఋత్విక్కులు అక్కరలేదు.వారు నిత్యము,సత్యము అయిన సర్వవ్యాపకుడిని బ్రహ్మైక భావంతో ఆత్మను ఆత్మయందే హవిస్సులాగ ఉపయోగించి హోమం చేసి,ఆత్మార్పణం చేసుకుంటారు. అసలు అక్కడ నువ్వే నేను,నేనే నువ్వు అనే భావన.నేనే నేను కానప్పుడు నువ్వు నేను ఎలా అవుతాను?అంటే అంతా మిథ్యే కదా!అంటే నీ,నా అంటూ ఏమీ లేదు.అంతా శూన్యమే!అంతా ఫలభరితమే!అంతా కలిసిపోయింది.దేనినుంచీ దేనినీ విడదీయలేము.