శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య

శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య స్థిర మాసన మాత్మనః। నాత్యుచ్ఛ్రితం నాతినీచం చేలాజిన కుశోత్తరమ్॥11॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము.. శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి చిన్న చిన్న మెళకువలు,పాటించాల్సిన విషయాలు కూడా ఓపికగా,విసుగు లేకుండా చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కౌంతేయా!నేను నీకు యోగాభ్యాసం చేయాలి అని చెప్పాను కదా!దానికి ఎలా అన్నీ సరి చూసుకోవాలో కూడా చెబుతాను,విను.మంచి శుభ్రమయిన ప్రదేశం ఎంచుకోవాలి.మరీ అంత ఎత్తు,మరీ అంత కురచగా లేని పీఠం ఎన్నుకోవాలి.దాని పైన దర్భలు వేయాలి.ఆ పైన జింక లేక పులి చర్మము పరవాలి.దాని పైన శుభ్రమయిన వస్త్రము పరవాలి.ఆసనమును ఇలా ఏర్పరుచుకోవాలి.

యోగీ యుంజీత సతతం

యోగీ యుంజీత సతత మాత్మానం రహసి స్థితః। ఏకాకీ యత చిత్తాత్మా నిరాశీ రపరిగ్రహః॥10॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి యోగాభ్యాసం అనేది ఎలా చేయాలో చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కిరీటీ!యోగాభ్యాసం అనేది ఎలా చేయాలో చెబుతాను,విను. కళ్ళకు ఇంపుగా కనిపించిందంతా ఇంటికి తెచ్చేసుకుందాము అనిపిస్తుంది కదా!ముందర అది వదులుకోవాలి.ఆశలను వదులుకోవాలి.ఇంద్రియాలను,మనస్సునూ మన స్వాథీనంలో ఉంచుకోవాలి.అవి చెప్పిన వాటికంతా గంగిరెద్దులాగ తల ఊపి,ముందూ వెనకా చూసుకోకుండా దూకడం కాదు.మనసును నిశ్చలంగా ఉంచుకోవాలి.మనం పది మందిలో కూర్చుంటే ఏమవుతుంది?లోకాభిరామాయణం వినాల్సి వస్తుంది.మనసు చంచలం కదా!వాటన్నిటి పైకి మరలుతుంటుంది.ఈ ఝంఝాటకం అంతా లేకుండా,ఏకాంత వాసంలో యోగాభ్యాసం చెయ్యాలి.అప్పుడు మనసు ప్రలోభాలకు దూరంగా ఉండి,మనం అనుకున్న మార్గంలో పయనించగలతాము.

సుహృన్మిత్రా ర్యుదాసీన

సుహృన్మిత్రా ర్యుదాసీన మధ్యస్థ ద్వేష్య బంధుషు। సాధుష్వపి చ పాపేషు సమబుద్ధి ర్విశిష్యతే॥9॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...।ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి సమతుల్యము,సమదృష్టి,సమబుద్ధి యొక్క ప్రాముఖ్యత మళ్ళీ,మళ్ళీ చెబుతున్నాడు.మన జీవిత విథానంలో దాని అవసరము నొక్కి వక్కాణిస్తున్నాడు.అర్జునా!ఓ కుంతీ పుత్రా!ఏంది?మా బావ ఊరికినే ఊదర గొడుతున్నాడు ఒకే విషయాన్ని అని అనుకోకు.మనిషి జీవితంలో సమతుల్యత,సమదృష్టి,సమబుద్ధి అనేవి లేకపోతే ఎంత ప్రమాదకరమో నీకు అర్థం కావాలని నా తపన.అవి లేక పోతే మన జీవితాలు అతలాకుతలం అవుతాయి.దుఃఖభాజనాలు అవుతాయి.మనిషిని మనిషిగానే చూద్దాము.వాడు శత్రువా,మిత్రుడా,రెంటికీ చెందని వాడా?ఎప్పుడూ ఉదాసీనంగా,దేనికీ స్పందించని రకమా?సహృదయంతో మనలను అర్థం చేసుకునేవాడా?బంధువా?సాథువా?లేక దుర్మార్గుడా?దుష్టుడా?ధూర్తుడా?ఎదుటి వాడు ఎవరైనా ఒకేరకంగా చూద్దాము.చూడడం నేర్చుకుందాము.అలా అందరి యందూ సమబుద్ధి గలవాడే యోగిశ్రేష్టుడు అనబడతాడు.శ్లాఘింపబడతాడు.

జ్ఞాన విజ్ఞాన తృప్తాత్మా

జ్ఞాన విజ్ఞాన తృప్తాత్మా కూటస్థో విజితేంద్రియః। యుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్టాశ్మ కాంచనః॥8॥7॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి యోగి శ్రేష్ఠుడు ఎలా ఉండాలో చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కిరీటీ!ఇప్పుడే నీకు పరమత్మానుభవము అనేది ఎలా పొందవచ్చో చెప్పాను కదా!ఇప్పుడు మనం యోగి శ్రేష్ఠుడు ఎలా ఉండాలో చెప్పుకుందాము.అందరినీ,అంతటినీ సమాన దృష్టి తో చూసేవాడు,చూడగలవాడే యోగి అని నా అభిప్రాయము.ఉదాహరణకు కొన్ని చెప్పుకుందాము.మనము మాములుగా ఏమి చేస్తాము?మనకు తెలిసిన వాళ్ళు,మనకు ఇష్టమయిన వాళ్ళు,మనమంటే ఇష్షమయిన వాళ్ళు కనిపిస్తే?ఎగిరి గంతేసి,వాళ్ళ చంకన ఎక్కినంత పని చేస్తాము.అదే మనకు శత్రువులు,మనమంటే అస్సలు ఇష్టం లేని వాళ్ళు,మనకు ఎవళ్ళని చూస్తే కోపం,విసుగు,చీదర నషాళం అంటుతుందో..అలాంటి వాళ్ళు ఎదురైతే ఏమి చేస్తాడు?పొద్దున లేయగానే ఎవరి మొఖం చూసామో...ఈ చండాలం అంతా ఎదురుపడుతుంది అని అనుకుంటాము కదా!ఇక్కడే మనకు,యోగికి తేడా కొట్టొచ్చినట్లు కనపడేది.యోగి శత్రువు,మిత్రుడు,తటస్థంగా ఉండేవాళ్ళు,ఉదాసీనంగా ఉండేవారు,మంచి మనసు ఉండేవారు,బంధువులు,సాథువులు,దుర్మార్గులు,దుష్టులు...ఇలా ఎవరైనా సరే...అందరి విషయంలోనూ ఒకేరకమైన భావముతో ఉంటారు.అతి ప్రేమలు,అతి శత్రుత్వాలు మనసుకు అనుకోరు,స్పందించరు.అలాంటి వారినే శ్రేష్ఠమయిన యోగి అని అంటారు. ఇప్పుడు అసలు విషయానికి వస్తాము.జ్ఞానము,విజ్ఞానము యొక్క సహాయముతో మనిషి యోగి కావాలి.మట్టిని అయినా,రాయిని అయినా,బంగారాన్ని అయినా సమదృష్టితో చూడగలగాలి.స్థిరంగా అనగా కూటస్థంగా ఉండాలి.ఇంద్రియాలను జయించి,భగవద్భక్తిలో తరించిన వాడిని యుక్తుడు అని అంటారు.

జితాత్మనః ప్రశాంతస్య

జితాత్మనః ప్రశాంతస్య పరమాత్మా సమాహితః। శీతోష్ణ సుఖదుఃఖేషు తథా మానావ మానయోః॥7॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడితో ఇలా అంటున్నాడు.అర్జునా!ఓ పార్థా!నేను నిగ్రహము అని చెప్పాను కదా!నిగ్రహము అంటే ఏమనుకుంటున్నావు?ఉదాహరణగా కొన్ని చెబుతాను,విను.అబ్బ చలి!అబ్బో ఎండ!అబ్బబ్బో ఉక్క!అనుకోకూడదు.బయట పరిస్థితి ఎలా ఉన్నా సహించడము నేర్చుకోవాలి.విసుకులు,అలకలు మానాలి.సుఖాలు వస్తే ఎగిరెగిరి పడడం..।అదే దుఃఖాలు,కష్టాలు వస్తే మూలన కూర్చొని కుమిలి కుమిలి ఏడవడం మానేయాలి.గుండెను దిటవు పరుచుకుని,ఏ పరిస్థితి వచ్చినా ఎదుర్కొనగలగాలి.ఎవరైనా మనలను ఆహా!ఓహో!అంటూ అందలం ఎక్కించితే ఆకాశపుటంచులను తాకడం,అదే ఎవరి చేత అయినా అవమాన పరంపరలు ఎదురైతే అథఃపాతాళానికి కూరుకు పోవడం మానాలి.ఇదంతా ఎప్పుడు జరుగుతుందో చెప్పేదా?మన పైన ,మన నడవడిక పైన,మన నిగ్రహం పైన మనకు నమ్మకం ఉన్నప్పుడు జరుగుతుంది.మనము ప్రతిఫలాపేక్ష లేకుండా,లోక హితము కోసరము ఉంటే ఇవేవీ పట్టించుకోము. ఈ బాహ్యపరమయిన విషయాలకు చలించకుండా మనిషి ఉండగలగాలి.ఆత్మ నిగ్రహము అలవరుచుకోవాలి.శాంత చిత్తముతో ఉండాలి.అప్పుడు మానవుడు పరమాత్మానుభవము పొందగలుగుతాడు.

బంధురాత్మాఽఽత్మనస్తస్య

బంధురాత్మాఽఽత్మనస్తస్య యే నాత్మై వాత్మనా జితః। అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే వర్తేతాఽఽత్మైవ శత్రువత్॥6॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత....ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఆత్మ వ్యవహారము గురించి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ పార్థా!ఏదైనా అర్థం చేసుకునే తపన ఉంటే సులభంగా అర్థం అవుతుంది.రెండు ఒకట్ల రెండు,రెండు రెళ్ళ నాలుగు అవుతుంది కదా?కానీ దీంట్లో ఏందో మతలబు ఉంది అని ఏమేమో ఆలోచించామనుకో,లెఖ్ఖ తప్పుతుంది.ఇక్కడ కూడా అంతే!నిగ్రహపరులకు,సన్మార్గంలో నడచేవారికి ఆత్మ ఆత్మ బంధువు అవుతుంది.నిగ్రహం లేని వారికి,ఒక దారీ తెన్నూ లేకుండా,ఎటు పడితే అటు పోయేవాడికి..।ఇదే ఆత్మ శత్రువు అవుతుంది.కాబట్టి మన ఆత్మ మనకు మంచి మిత్రువా,శత్రువా అనేది మనమే తేల్చుకోవాలి.

ఉద్ధరేదాత్మనాఽఽత్మానం

ఉద్ధరేదాత్మనాఽఽత్మానం నాత్మాన మవసాదయేత్। ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బంధు రాత్మైవ రిపు రాత్మనః॥5॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి అసలు విషయం చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కౌంతేయా!నీవు ఎప్పుడూ ఈ భ్రమలో ఉండొద్దు.ఎవరో వస్తారు,మనకు ఏదో చేస్తారు.మనలను ఉద్ధరిస్తారు.గట్టున పడేస్తారు అని.ఎందుకంటే మార్పు అనేది మనలో నుంచి రావాలి.చలనం మనలో కలగాలి.ఎంత సేపూ ఎవ్వడూ చో...చో...అంటూ మనలను ముందుకు నెట్టడు.ఎవరైనా గుర్రాన్ని నీటి దగ్గరకు తీసుకెళ్ళగలరు కానీ దాని చేత నీరు త్రాగించలేరు కదా!కబట్టి ఈ సంసారం నుంచి ఎవరికి వారే ఆత్మోద్ధరణ చేసుకోవాలి.ఊరికినే కూర్చుని రా..।రా..।అంటే ఏదీ రాదు.పతనం కాకుండా ఉండాలంటే మన వంతు ప్రయత్నం కూడా ఉండాలి కదా!ఆత్మకు ఆత్మనే బంథువు.మనం నియంత్రణలో పెట్టుకోకపోతే అదే మనకు శత్రువు అవుతుంది.

యదా హి నేంద్రియార్థేషు

యదా హి నేంద్రియార్థేషు న కర్మ స్వనుషజ్జతే। సర్వ సంకల్ప సన్న్యాసీ యోగారూఢ స్త దోచ్యతే॥4॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి మళ్ళీ మళ్ళీ చెబుతున్నాడు...ఫలాపేక్ష వీడకుండా యోగములో మనము ముందుకు పోలేము.నిజానికి అదే మొదటి మెట్టు.అర్జునా!ఓ పార్థా!సంకల్పము అంటే ఒక పని చేయాలనే బలమయిన కోరిక.ముందర ఆ తపన మనము వదల గొట్టుకోవాలి.ఇంద్రియ విషయాలకు సంబంథించి మోహము పనికిరాదు.వాటి పరమయిన కర్మలను చేయాలి అనే ఆవేశము విడనాడాలి.అలా అన్ని కోరికలనూ,సంకల్పాలను వదిలి వేయగలిగిన నాడే మనము యోగారూఢులము అని చెప్పబడతాము.

ఆరురుక్షో ర్మునే ర్యోగం

ఆరురుక్షో ర్మునే ర్యోగం కర్మ కారణ ముచ్యతే। యోగారూఢస్య తస్యైవ శమః కారణ ముచ్యతే॥3॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీ కృష్ణుడు అర్జునుడికి యోగంలో మెళకువలు చెబుతున్నాడు. అర్జునా!మనము ఇప్పుడే యోగము,సన్న్యాసము గురించి మాట్లాడుకున్నాము కదా!మనము యోగాభ్యాసము చేయాలని ముందర సంకల్పించుకోవాలి.మొదట్లో,మొదట్లో...అదే ప్రాథమిక దశలో కర్మయే సాథనమవుతుంది.కొంచెం బండి ముందరకు వెళితే,ఆ తరువాత శమము సాథనమవుతుంది.శమము అంటే ఏంది అని తత్తర బిత్తర కానక్కరలేదు.శమము అంచే నివృత్తి.అంటే యోగాసక్తి ఉన్నవారు ముందర ఫలాపేక్ష లేకుండా కర్మలను ఆచరించడం అలవాటు చేసుకోవాలి.అలా ఆ అలవాటు జీవన విథానము అయి,మనసు పరిశుద్థం అవుతుంది.అప్పుడు జ్ఞానేంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకుని,ప్రశాంతంగా ధ్యానము లోకి వెళ్ళవచ్చు.ముందర ఆ సాథన లేక పోతే అభాసుపాలు అవుతాము.కళ్ళు,ముక్కు మూసుకుని ధ్యాన ముద్రలో కూర్చోవడానికి ఏమి?హాయిగా కూర్చుంటాము.కళ్ళు మూసుకున్నా,మన కోరికలు,ఆశలు తూనీగల్లాగ మన బుర్రలో తిరుగుతూ ఉంటాయి.మనిషిని,మనసును ప్రశాంతంగా ఏ పనీ చేసుకోనివ్వవు.

యం సన్న్యాస మితి ప్రాహుః

యం సన్న్యాస మితి ప్రాహుర్యోగం తం విద్ధి పాండవ। న హ్య సన్న్యస్త సంకల్పో యోగీ భవతి కశ్చన॥2॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము.... శ్రీకృృష్ణుడు అర్జునుడికి చెబుతున్నాడు.అర్దునా!ఓ పాండవా!సన్న్యాసి అన్నా,యోగి అన్నా ఒకటే!సన్న్యాసము,యోగము అంటే దీక్ష అనే కదా!ఒక ప్రక్క లోకంలో ఉండేవన్నీ మనకే కావాలనుకుంటాము...ఇంకో ప్రక్క సన్న్యాసులలో కలసిపోతాము,యోగీశ్వరులము అయిపోతాము అని డంబాలు చెబుతే ఎట్లా కుదురుతుంది,చెప్పు?సంకల్పాలను వదలలేనివాడు,సన్న్యసించలేని వాడు ఎప్పటికీ యోగి కాలేడు,కానేరడు.

అనాశ్రితః కర్మఫలం

శ్రీ భగవానువాచ... అనాశ్రితః కర్మ ఫలం కార్యం కర్మ కరోతి యః। స సన్న్యాసీ చ యోగీ చ న నిరగ్నిర్న చా క్రియః॥1॥6। ఆత్మ సంయమ యోగము...షష్ఠోఽధ్యాయః... భగవంతుడు అయిన శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడితో అంటున్నాడు.అర్జునా!పార్థా!సన్న్యాసి అంటే ఎలా ఉంటాడో చెబుతాను,విను.నిజమయిన సన్న్యాసి కర్మ ఫలాన్ని ఎప్పుడూ కోరడు.కానీ అట్లా అని కర్మలు చేయడం ఆపడు.తను ధర్మబద్ధంగా చేయవలసిన కర్మలు అన్నిటినీ ఆచరిస్తాడు. అతడే యోగి.కర్మలు త్యజించినంత మాత్రాన ఎవరూ సన్న్యాసి అవడు.అగ్నిహోత్రాది కర్మలు వదిలి పెట్టడం ఒక్కటే చాలదు.ప్రతిఫలాపేక్ష లేకుండా మనగలగాలి.

భోక్తారం యజ్ఞతపసామ్

భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోక మహేశ్వరమ్। సుహృదం సర్వభూతానాం జ్ఞాత్వా మాం శాంతి మృచ్ఛతి॥29॥ ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతా సూపనిషత్సు బ్రహ్మ విద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే కర్మ సన్న్యాస యోగో నామ పంఞ్చమోధ్యాయః... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి అసలు రహస్యం చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ బావా!నేను నిన్ను ఇంతలా కార్యోన్ముఖుడిని చేసేదానికి ఎందుకు ప్రయత్నిస్తున్నానో అర్థమవుతుందా?నిజంగా అసలు నేను ఎవరో,ఏందో చెప్పాలనే చిన్న ఆశ.విను.తపస్సులకు,యాగాలకు నేనే భోక్తని.సర్వలోకాలకూ నేనే అథిపతిని.దైవాన్నీ నేనే!సర్వభూతహితుడనూ నేనే!నన్ను తెలుసుకున్న యోగి క్షేమాన్ని పొందుతాడు. ఇట్లు ఉపనిషత్తులు,బ్రహ్మ విద్య,యోగశాస్త్రముగా పేరొందిన శ్రీకృష్ణార్జునుల సంవాద రూపమయిన భగవద్గీతలోని కర్మ సన్న్యాస యోగము అను ఐదవ అధ్యాయము సమాప్తము...

స్పర్శాన్ కృత్వా

స్పర్శాన్ కృత్వా బహి ర్బాహ్యాం శ్తక్షుశ్చైవాంతరే భ్రువోః। ప్రాణా పానౌ సమౌ కృత్వా నాసాభ్యంతర చారిణౌ॥27॥ యతేంద్రియ మనోబుద్ధి ర్మునిర్మోక్ష పరాయణః। విగతేచ్ఛా భయక్రోధో య స్సదా ముక్త ఏవ సః॥28॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...కర్మ సన్న్యాస యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి నిత్యముక్తుడు ఎలా ఉంటాడు,ఎప్పుడు అవుతాడు అనేది వివరిస్తున్నాడు.అర్జునా!కౌంతేయా!మోక్షము కావాలంటే మనం ఏమి చేయాలి చెప్పు?మనం నిత్య ముక్తులం ఎప్పుడు అవుతాము?జ్ఞాన మార్గంలో గమ్యం ఎలా,ఎప్పుడు చేరతాము?వీటన్నిటికీ సమాథానం చెబుతా, విను.మొదట ప్రపంచిక విషయాల పైన మోజు వదిలెయ్యాలి.వాటి జోలికి పోకూడదు.వాటి ఊసే వదిలెయ్యాలి.మన దృష్టిని భ్రూమధ్యమందు ఏకాగ్రం చేసి,కేంద్రీకరించాలి.అటు పైన ముక్కున సంచరించే ప్రాణాపానాది వాయువులను సమబద్దీకరణ చేయాలి.ఇప్పుడు ఇంక అసలు కథ మొదలవుతుంది.కనుబొమల మధ్యన దృష్టి సారించడం,ఉచ్ఛ్వాస నిశ్శ్వాసలు క్రమబద్ధీకరించడం ఒక ఎత్తు.మనసును,బుద్ధిని,ఇంద్రియాలను మన పట్టులో పెట్టుకోవాలి.స్వాథీన పరుచుకోవాలి,మన నియంత్రణలో పెట్టుకోవాలి.కనిపించిందంతా కావాలి అనే కోరికలను,భయం,కోపం,తాపం,తామసం లాంటి వాటిని అన్నిటినీ విడిచి పెట్టి,నిర్మలంగా తయారు కావాలి.అట్లా మోక్షాసక్తుడు అయిన జ్ఞాని నిత్యముక్తుడు అవుతాడు.అర్థమయిందా,అర్జునా!

కామక్రోధ వియుక్తానాం

కామక్రోధ వియుక్తానాం యతీనాం యతచేతసామ్। అభితో బ్రహ్మ నిర్వాణం వర్తతే విదితాత్మనామ్॥26॥5॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...కర్మ సన్న్యాస యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి మళ్ళీ మళ్ళీ,తిప్పి తిప్పి ఒకటే చెబుతున్నాడు.అదే ఆత్మ జ్ఞానం ఎలా సంపాదించాలి అనే విషయం! అర్జునా!ఓ బావా!ఆత్మ జ్ఞానులు అయిన యతులు సర్వత్రా బ్రహ్మానందాన్నే పొందుతారు.ఎందుకంటావు?నేనే చెబుతాను,విను.వాళ్ళు కామక్రోధాలను వదలి పెడతారు.అదే విసర్జిస్తారు.మనసును చంచలంగా కాకుండా,అదుపులో పెట్టుకుని,నిగ్రహించుకుంటారు.భగవంతునికే సర్వం అర్పిస్తారు.అందుకనే వాళ్ళకు ఏదైనా సాధ్యమవుతుంది.మోక్షానికి చేరువవుతూ వస్తారు.

లభంతే బ్రహ్మ నిర్వాణం

లభంతే బ్రహ్మ నిర్వాణ మృషయః క్షీణకల్మషాః। ఛిన్నద్వైధా యతాత్మాన స్సర్వభూతహితే రతాః॥25॥5॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...కర్మ సన్న్యాస యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి బ్రహ్మతత్త్వము అనేది ఆషామాషీ వ్యవహారము కాదు అని చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ పార్థా!నేను రెండు ముక్కల్లో చెబుతుంటే నీకు అంతా సునాయాసంగా అనిపిస్తున్నది కదా!ఎంత మాత్రం కాదు,అర్జునా!మనిషి ముందర పాపాలను నశింప చేసుకోవాలి.దీనినే క్షీణ కల్మషాః అని అంటారు.నిస్సందేహీ,జితేంద్రియుడూ కావాలి.ద్వంద్వాలకు తావు ఇవ్వకూడదు.అదే సుఖదుఃఖాలు,ఎత్తుపల్లాలు,లాభ నష్టాలు,సందేహాలు.మనిషి భ్రమలలో,భ్రాంతులలో బతుకకూడదు.నిత్యాన్ని,సత్యాన్ని స్వీకరించగలగాలి.దీనినే ఛిన్నద్వైధా అని అంటారు.ఎల్లప్పుడూ లోక హితమూ,లోక కళ్యాణమూ కోరుకోవాలి.అనంత జీవకోటినీ ప్రేమించి,అక్కున చేర్చుకోవాలి.చిన్ని నా బొజ్జకు శ్రీరామరక్ష అనుకునే సంకుచితం నుంచి బయట పడాలి.అలాంటి వాడికి బ్రహ్మతత్వం,మోక్షము లభిస్తుంది.

యోన్త స్సుఖోఽంతరారామ

యోన్తస్సుఖోఽంతరారామ స్తథాంతర్జ్యోతి రేవ యః। స యోగీ బ్రహ్మ నిర్వాణం బ్రహ్మభూతోఽధి గచ్ఛతి॥24॥5॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...కర్మ సన్న్యాస యోగము.... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి బ్రహ్మ తత్త్వం పొందగలిగే మార్గం చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ బావా!మనము బాహ్య ప్రపంచం,బాహ్య సుఖాలకు అతీతంగా ఉండగలగాలి.ఆత్మ యందే సుఖించాలి.అంతరారామః అంటే ఆత్మ యందే రమించడం,అంటే విలీనమయిపోగలగాలి.అంతర్జ్యోతి అనగా స్వచ్ఛంగా మన మనసులను ఉంచుకోగలిగినపుడు ఆత్మ జ్ఞానంతో స్వయంప్రకాశం చెందుతుంది.అలాంటి యోగము సాథన చేసిన యోగి బ్రహ్మకు ప్రియుడు అవుతాడు.అలాగే బ్రహ్మ తత్త్వాన్ని,మోక్షాన్ని పొందుతున్నాడు.

శక్నోతీహైవ యస్సోఢుం

శక్నోతీహైవ యస్సోఢుం ప్రాక్శరీర విమోక్షణాత్। కామక్రోధోద్భవం వేగం స యుక్త స్స సుఖీ నరః॥23॥5॥ శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి విశదీకరిస్తున్నాడు.అర్జునా!ఓ కిరీటీ!పండితుడు కావడం,బ్రహ్మవేత్త కావడం అనేది అనుకోగానే అయిపోము.చిటికేస్తే అయిపోము.దానికి నిరంతర సాథన కావాలి.ప్రణాళిక కావాలి.నిబద్ధత కావాలి.చాలా సార్లు ఆ పయనంలో ఒక జన్మ సరిపోదు.దీక్ష,దక్షత,సమత్త్వం,అకుంఠిత సాథన అవసరము.కాబట్టి నేను నీకు చెబుతున్నాను.ఎవడైతే తన నిర్యాణం ఆసన్నం అయ్యేలోపల కామక్రోథాలను పగ్గాలు వేసి నియంత్రణలో పెట్టుకుంటాడో వాడే యోగి.మనఃచాంచల్యాన్ని అరికట్టగలవాడే అసలు సిసలైన యోగి.అతనే ఆత్మానందంతో సర్వసుఖాలూ పొందుతాడు.ఆత్మజ్ఞానము,ఆత్మతృప్తి మోక్షానికి మొదటి మెట్లు.

యే హి సంస్పర్శజా

యే హి సంస్పర్శజా భోగాః దుఃఖయోనయ ఏవ తే। ఆద్యంతవంతః కౌంతేయ న తేషు రమతే బుధః॥22॥5॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।కర్మ సన్న్యాస యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఇంకా ఇలా వివరిస్తున్నాడు.అర్జునా!ఓ కుంతీపుత్రా!అజ్ఞాని అంటే ఎవడు చెప్పు?జ్ఞానము లేని వాడు కదా!జ్ఞానము అంటే ఏంది?జ్ఞానము అంటే ముందు వెనక తెలిసి ఉండడము.పూర్వాపరాలు ఎరిగి ఉండము.తొందరపాటు లేకుండా ఉండడము.స్థిత ప్రజ్ఞత కలిగి ఉండడము.బాహ్య సుఖాలకు కాక ఆత్మ సంతృప్తికి పెద్దపీట వేయగలగడము. ఇంద్రియ సుఖాలు ఇలా వచ్చి అలా వెళ్ళిపోయే మబ్బులు లాంటివి.మన జీవితం లోకి వచ్చి,అలానే కలకాలం తిష్ఠ వేసుకుని కూర్చోవు.ఉన్నప్పుడు ఎగిరెగిరి పడడం మామూలే!అవి లేనప్పుడు కుమిలి కుమిలి ఏడవడం ఇంకా మామూలే!దీని అర్థం ఏమిటి?ఇంద్రియ సుఖాలు తాత్కాలికమయినవి.చివరకు వచ్చేటప్పటికి దుఃఖ కారకాలుగా పరివర్తన చెందుతాయి.కాబట్టి జ్ఞాని అనేవాడు ఏమి చేస్తాడు?ఈ ఒడిదుడుకులు,ఎత్తుపల్లాలు నాకు అఖ్ఖరలేదు అనే నిర్ణయానికి వస్తాడు.ఈ చంచలమయిన సుఖాలూ వద్దు..।తదుపరి వెన్నంటి వచ్చే దుఃఖాలూ వద్దనే వద్దు అనుకుంటాడు.నిజమే కదా!

బాహ్య స్పర్శే ష్వసక్తాత్మా

బాహ్య స్పర్శే ష్వసక్తాత్మా విందత్యాత్మని య స్సుఖమ్। స బ్రహ్మ యోగ యుక్తాత్మా సుఖమక్షయ మశ్నుతే॥21॥5॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।కర్మ సన్న్యాస యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఆత్మతృప్తి గురించి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ భరతశ్రేష్టా!ఇప్పుడే మనము బ్రహ్మవేత్త,పండితుడు గురించి తెలుసుకున్నాము కదా!అలాంటివాడికి బాహ్య ప్రపంచంతో సంబంథం లేదు.ప్రతిదీ ఆత్మ సాక్షిగానే స్వీకరిస్తాడు.అతను అలౌకికమయిన ఆనందాన్ని,బ్రహ్మాన్ని ఆత్మలోనే దర్శిస్తాడు.మోక్షము అంటే దుఃఖానికి తావు లేనిది.అదే కదా ఆనంద నిలయం అంటే.ఇలాంటి బ్రహ్మవేత్తలు శాశ్వత ఆనందాన్ని,బాహ్య ప్రపంచంతో సంబంథం లేకుండా పొందగలతారు.ఆస్వాదించగలతారు.

న ప్రహృష్యే త్ప్రియం ప్రాప్య

న ప్రహృష్యే త్ప్రియం ప్రాప్య నో ద్విజేత్ ప్రాప్య చాప్రియమ్। స్థిరబుద్థి రసమ్మూఢో బ్రహ్మవి ద్బ్రహ్మణి స్థితః॥20॥5॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...కర్మ సన్న్యాస యోగము.. శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!పండితుడు అనేవాడు అన్నింటినీ సమదృష్టితో చూస్తాడు అని చెప్పాను కదా,ఇప్పుడే!ఇప్పుడు బ్రహ్మవేత్త,బ్రాహ్మణుడు గురించి చెబుతాను.సుఖాలకు ఎగిరెగిరి పడడం మన ఆనవాయితీ కదా!అదే కష్టం వస్తే..నాకే ఎందుకు ఇలా అంటూ విల విల లాడి పోవడం మన పోకడ,నైజం.కానీ స్థిర బుద్ధి కలవాడు ఎలా ఉంటాడో చెబుతాను ,విను.అతను సుఖమయినా,దుఃఖమయినా ఒకేలాగ స్పందిస్తాడు.ఒక మాటలో చెప్పాలంటే నిర్వికారంగా ఉంటాడు.అంటే గండ పెండేరం తొడిగినా ఒకేలాగ ఉంటాడు.గంజి నీళ్ళు ముఖాన కొట్టినా అలాగే ఉంటాడు.అంటే అతిశయమయినా,అవమానమయినా,ఆనందమయినా..ఆవేదన అయినా ఒకేలాగ స్వీకరిస్తాడు.అంతా భగవంతుడి ప్రసాదమే అనుకుంటాడు.అతడినే బ్రహ్మవేత్త..బ్రాహ్మణుడు అని అంటారు.