కచ్చిన్నో భయవిభ్రష్ట

కచ్చిన్నో భయవిభ్రష్ట శ్ఛిన్నాభ్రమివ నశ్యతి। అప్రతిష్టో మహాబాహో విమూఢో బ్రహ్మణః పథి॥38॥6॥శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... అర్జునుడు తనకు వచ్చిన అనుమానాలన్నీ శ్రీకృష్ణుడి ముందర పెడుతున్నాడు.శ్రీకృష్ణా!ఓ సఖా!అందరూ మొదలు బెట్టిన కార్యాన్ని తు చ తప్పక పాటించి,ప్రయోజకులు కాలేరు కదా!అసంపూర్తిగా వదిలే దానికి సవాలక్ష కారణాలు ఉండి ఉండొచ్చు.అలాంటి మానవుడి పరిస్థితి ఏంది?వాడు రెంటికీ చెడ్డ రేవడి లాగ మిగిలి పోతాడు కదా!అసలు ఆ దారిలో నడవాలనే ఆకాంక్షలేనివారు ఆటపట్టించరా!ఏదో చేస్తానని పోయాడు,మన సాంగత్యం వదిలేసి.తీరా సాథించాడా?అంటే అదీ లేదు.చేతులూపుకుంటూ తిరిగి వచ్చాడు అని ఎద్గేవా చేయరా?అలాంటి వ్యక్తి ఇటు లౌకికానికీ,అటు బ్రహ్మజ్ఞానార్జనకూ...రెంటికీ కాకుండా పోడా?రెంటికీ చెడిపోయినవాడు విడిపోయిన మేఘశకలంలాగ నిష్ప్రయోజకుడుగా మిగిలిపోడా?వాడి గతి ఏంది?వాడి భవిష్యత్తు ఎలా తెమిలి,తెల్లవారుతుంది?

అయతి శ్రద్ధయోపేతో

అర్జున ఉవాచ... అయతి శ్రద్ధయోపేతో యోగా చ్చలితమానసః। అప్రాప్య యోగ సంసిద్ధిం కాం గతిం కృష్ణ గచ్ఛతి॥37॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...।ఆత్మ సంయమ యోగము... అర్జునుడికి అసలు సిసలైన అనుమానం వచ్చింది.నిజమే కదా!శ్రీకృష్ణుడు చాలా కష్టం అంటున్నాడు.కానీ సాధించాలంటున్నాడు.నిజంగా ఎంత మంది సాధించగలరు?ఎంత మంది మొదలు పెట్టి,చేయలేక,చేతకాక మధ్యలోనే అస్త్ర సన్న్యాసం చేస్తారు?ఎంత మంది అసలు ఈ కోణంలో ఆలోచించరు? అదే అడుగుతున్నాడు.కృష్ణా!ఓ బావా!నీవు చెప్పేదంతా చాలా బాగుంది.స్పూర్తిదాయకంగా ఉంది.కానీ బావా!శ్రద్ధ ఉన్నా ప్రయత్నించని వాడు ఏమవుతాడు?మొదలు పెట్టినా,ఏ కారణాల వల్లనైనా మనసు చలించి,సిద్ధి పొందలేని మానవుడి గతి ఏంది?ఇలాంటి అభాగ్యుల పరిస్థితి ఏంది?

అసంయతాత్మనా యోగో

అసంయతాత్మనా యోగో దుష్ప్రాప ఇతి మే మతిః। పశ్యాత్మనా తు యతతా శక్యోఽవాప్తు ముపాయతః॥36॥6॥శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఓపికగా చెబుతున్నాడు..।మనిషికి ఏమి కావాలి?అని.అర్జునా!ఓ పార్థా!నేను ఒకటి చెబుతాను,విను.పిల్లవాడు తుంటరిగా ఉంటాడు.చెప్పిన మాట వినడు.తల్లి దండ్రులు వాడు అంతే అని గాలికి వదిలేస్తారా?వదిలెయ్యరు కదా!నయానో,భయానో వాడిని మంచి దారిలో పెడతారు కదా!ఇక్కడ కూడా అంతే!మనసు చంచలమయినది.నిజమే!అందుకని కళ్ళాలు వేయకుండా వదిలేస్తామా?దాని వల్ల నష్టం మనకే అని తెలిసి అదుపూ ఆజ్ఞా లేకుండా గాలికి వదిలేస్తామా?మనసు పై నిగ్రహం ఉంచుకోలేని వాడు యోగసాథన చేయలేడు.దానికి ఎలాంటి దగ్గర మార్గాలు లేవు.మనో నిగ్రహం సాథించామంటే ఏదో ఒక ఉపాయం దొరుకుతుంది యోగసాథనకూ,అలాగే యోగసిద్ధికీ.

అసంశయం మహాబాహో

శ్రీ భగవానువాచ... అసంశయం మహాబాహో మనో దుర్నిగ్రహం చలమ్। అభ్యాసేన తు కౌన్తేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే॥35॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము...శ్రీకృష్ణుడికి అర్జునుడి అనుమానాలు విని సంతోషం వేసింది.ఎందుకు?ఎందుకంటే ఒక శిష్యుడు మనసు పెట్టి వింటున్నాడు అని అర్థం కనుక.అర్థం చేసుకునేదానికి శాయశక్తులా తపిస్తున్నాడు అని గుర్తు.ఇంక పరవాలేదు బండి దారిలోకి వస్తున్నది అని ఊపిరి తీసుకున్నాడు.చిన్నగా చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కిరీటీ!నీ అనుమానాలలో తప్పు లేదు.ఎవరైనా అలానే అనుకుంటారు.కానీ నేను ఒక విషయం చెబుతాను.వేప ఎలా ఉంటుంది,చెప్పు?చేదుగా ఉంటుంది కదా!నోట్లో పెట్టుకోని,ఆహా!ఓహో!అంటూ తన్మయత్వంగా ఆస్వాదించగలమా?లేదు కదా!దానికి చాలా మంచి గుణాలు ఉన్నాయి,కానీ మనకు రుచి కూడా చూడబుద్ధి కాదు.నాలుక కొనకు కూడా తాకించ బుద్ధి కాదు.కానీ చిన్నగా రోజూ కొంచెం కొంచెం తినడం మొదలు పెట్టాము,అనుకో!కొన్ని రోజులకు కష్టం అనిపించదు కదా!బాగా అలవాటు అయేటప్పచికి దాంట్లో కూడా మంచి కనిపిస్తుంది కదా!ఇది కూడా అలాగే!మనసు చంచలమైనదే!నిగ్రహించడము ఇంకా కష్టమే?కానీ..।అభ్యాసము అనే ఒక ప్రక్రియ ఉంది చూసావూ.అది రామబాణంలా పని చేస్తుంది.దానికి తోడు వైరాగ్యం అనే సాథనం యొక్క ఆసరా తీసుకున్నావు అనుకో,అద్భుతాలు సృష్టించవచ్చు.మనశక్తి యుక్తులు మనకు తెలియడం లేదు.సానబెడితేగానీ వజ్రం మెరవదు కదా!మన మస్తిష్కం కూడా అంతే.అర్థమైందా నాన్నా!

చంచలం హి మనః కృష్ణ

చంచలం హి మనః కృష్ణ ప్రమాథి బలవద్దృఢమ్। తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే వాయోరివ సుదుష్కరమ్॥34॥6॥శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడి ముందు తన శంకలూ,అనుమానాలూ,భయాలూ పెడుతున్నాడు.కృష్ణా!ఓ సఖా!నీకేమి?అన్నీ చెబుతావు.ఒకసారి సమదృష్టి అంటావు.ఇంకోసారి మనోనిగ్రహము అంటావు.అవునా!అని అనుకునేలోపల యోగము అని అంటావు.నీకు తెలుసు కదా జీవులు ఉండే ఈ ప్రపంచం ఎలా ఉంటుందో అని.ఇక్కడ మనం గాలిని నిరోథించగలమా?లేదు కదా!మనసు కూడా గాలి లాగే చంచలమయినది,గుప్పిట్లో బంథించలేనిది కదా!ఆంజనేయుడిని వాయుపుత్రుడు అని ఎందుకు అంటారు?గాలి లాగ అంత బలవంతుడు కాబట్టి కదా!మరి నువ్వేమో మనసును కట్టుదిట్టంగా,కను సన్నల్లో పెట్టుకోమంటావు.ఎట్లా కుదురుతుంది,స్వామీ?నాకైతే ఇది అయ్యే వ్యవహారం లా కనిపించడం లేదు.

యోఽయం యోగస్త్వయా ప్రోక్త

అర్జున ఉవాచ... యోఽయం యోగస్త్వయా ప్రోక్త స్సామ్యేన మధుసూదన। ఏతస్యాహం న పశ్యామి చంచలత్వాత్ స్థితం స్థిరామ్॥33॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... అర్జునుడు ఇందాకటి నుంచి ఉగ్గబట్టి కూర్చుని,శ్రీకృష్ణుడు చెప్పేదంతా వింటున్నాడు.కొంచెం అర్థమవుతూ,కొంచెం గజిబిజిగా అనిపిస్తున్నట్లు ఉంది.మనసులో సంశయాలు పెట్టుకోకూడదు కదా!అందుకని గొంతు సవరించుకుని తన నేస్తాన్ని అడుగుతున్నాడు.కృష్ణా!ఓ బావా!నీవు చెప్పిందంతా శ్రద్ధగా వింటూ ఉన్నాను.నీవు ఇప్పుడు ఏమి చెప్పావు?ముందర మనసును స్థిర పరుచుకోవాలి,సమదృష్టి పెంపొందించుకోవాలి అని చెప్పావు కదా!అట్లా చేస్తే కానీ యోగి కాలేము అని అంటున్నావు కదా!మనసు సహజగుణమే చంచలంగా ఉండడము.మరి అలాంటప్పుడు నీవు చెప్పేదంతా ఎలా ఆచరించగలను?ఆ యోగ స్థితి ఎలా చేజిక్కించుకోగలను?దిక్కుతోచడం లేదు.

ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర

ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర సమం పశ్యతి యోఽర్జున। సుఖం వా యది వా దుఃఖం స యోగీ పరమో మతః॥32॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి మనిషి భావజాలము ఏ రీతిలో ఉండాలి అనే విషయము చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కుంతీపుత్రా!నన్ను కొడితే నాకు నొప్పి అనిపిస్తుంది కదా!మరి నిన్ను కొడితే వింజామరలు వీచినట్లు ఉంటుందా?ఉండదు కదా!నీకు కూడా నొప్పే అనిపిస్తుంది కదా!ముందర మనము అది గ్రహించాలి.ప్రతి ప్రాణి స్పందన ఒక విషయానికి ఒకేలాగ ఉంటుంది అని.కాబట్టి ఎదుటి వారి సుఖ దుఃఖాలను మనవి లాగ మనము స్పందించగలగాలి.అందరి కష్టము మన కష్టము,అందరి సుఖము మన సుఖము.ఈ సత్యము మనం తెలుసుకున్న నాడు మనమే యోగులము,యోగిశ్రేష్టులము అవుతాము.ఎందుకంటావా?అందరి నొప్పి మనకు నొప్పి అంటే ఎదుటి వారికి ఆ నొప్పి కలుగకుండా జాగ్రత్త పడతాము.అందరి ఆనందము మన ఆనందము అనుకుంటే సాంఘిక న్యాయము,ప్రశాంతతలకు పాటుపడతాము.

సర్వభూతస్థితం యో మాం

సర్వభూతస్థితం యో మాం భజత్యే కత్వమాస్థితః। సర్వథా వర్తమానోఽపి స యోగీ మయి వర్తతే॥31॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।।ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి సమదృష్టి ఉండడం ఎంత ముఖ్యమయిన ప్రక్రియో చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ పార్థా!ఇందాకటి నుంచీ నీకు చెబుతున్నాను కదా నేను సర్వాంతర్యామిని అని.నేను నీలో ఉంటాను,నీ చుట్టూ ఉంటాను.అలానే సర్వభూతాలలోను ఉపస్థితమై ఉంటాను.ఆ విషయం మనకు అర్థం అయింది అనుకో,అప్పుడు ఎవరినీ చులకన భావంతో చూడము.అందరికీ గౌరవము ఇస్తాము.ఎందుకంటే నేను నేను కాదు,నాలో పరమాత్మ ఉన్నాడు.నీవు నీవు కాదు.ఎందుకంటే నీలోనూ పరమాత్మ ఉన్నాడు.అంటే అర్థం ఏంది?మన ఇద్దరమూ ఒకటే,సమానమే అని కదా అర్థము.అందుకే చెబుతున్నాను మిత్రమా.భేదభావం లేకుండా అన్ని ప్రాణులలో అంతర్హితంగా ఉన్న నన్ను ధ్యానించాలి.అప్పుడు ఆ ధ్యాని ఎవరైనా,ఏ స్థితిలో ఉన్నా నా యందే ఉంటాడు.

యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర

యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి। తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి॥30॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఇప్పుడే చెప్పాడు కదా యోగి తనలో అందరినీ,అందరిలో తనను చూసుకుంటాడు అని.ఆఁ!చూస్తే ఏమవుతుంది?అని కదా మనందరి అనుమానం.దానికి సమాథానం భగవంతుడే చెబుతున్నాడు.శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడితో అంటున్నాడు.అర్జునా!ఓ మిత్రమా!నీకు ఇప్పుడు అసలు రహస్యం చెబుతాను.ఎవడైతే అన్ని ప్రాణుల యందు నన్నూ,నా యందు సమస్త ప్రాణులనూ చూస్తాడో వాడే యోగి.ఎందుకంటే యోగి తనలో ఉన్న దైవాన్నీ,పరమాత్మనీ చూడగలుగుతాడు.అలాగే అన్ని ప్రాణులలోనూ అదే దైవాన్ని చూడగలుగుతాడు.అందుకే అతనికి అందరూ సమానమే అనిపిస్తుంది.అంతే కాదు,సఖా.అలాంటి వాడి యందే నా దృష్టి అన్ని వేళలా ఉంటుంది.వాడి దృష్టీ నా యందే సతతం ఉంటుంది.అంత కంటే మోక్షం,పరమార్థం ఇంక ఏమి ఉంటుంది చెప్పు,మానవుడికి?

సర్వభూతస్థ మాత్మానం

సర్వభూతస్థ మాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని। ఈక్షతే యోగ యుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః॥29॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి యోగాభ్యాసము వలన లాభాలు చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ పార్థా!యోగము అభ్యసించడం,మన జీవితంలో ఒక భాగం చేసుకోవడం వలన చాలా లాభాలు ఉన్నాయి,తెలుసా?అతనికి సమతా భావము ఉంటుంది.మళ్ళీ అదేంది అంటావా?అంటే అన్ని ప్రాణులనూ సమదృష్టితో చూడగలుగుతాడు.నీవే నేను,నేనే నీవు లాగ అనుకో!అన్ని జీవాల యందు తనను చూసుకుంటాడు.తన యందు సర్వభూతాలనూ దర్శిస్తాడు.అంతే కదా!మనము ఎవరిని సమ ఉజ్జీలు అనుకుంటాము?మనకు ఉన్న శక్తియుక్తులు ఎదుటి వాడిలో ఉన్నప్పుడే కదా!సర్వ ప్రాణులను సమంగా చూడడమంటే?చిన్న అయినా పెద్ద అయినా,బలవంతుడు అయినా బలహీనుడు అయినా..।అలా ప్రతి ప్రవృత్తిలో మనలను మనం ఎదుటి జీవిలో చూసుకోగలగాలి.

యుంజన్నేవం సదాత్మానం

యుంజన్నేవం సదాత్మానం యోగీ విగతకల్మషః। సుఖేన బ్రహ్మ సంస్పర్శ మత్యంతం సుఖ మశ్నుతే॥28॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ మిత్రమా!నేను నీకు చెప్పే ప్రతి విషయమూ ఆచరించడము చాలా కష్టము.కానీ నీవు ఒకటి అర్థం చేసుకో.అది నిజంగా సులభతరమయితే నీవు అసలు నా దగ్గర ఇంత సేపు చెప్పించుకోవు కదా!అది కష్టతరము కానీ అనుభవయోగ్యము కాబట్టి నేను నీకు చెప్పే ప్రయత్నము చేస్తున్నాను,నీవు అర్థం చేసుకోవాలని తాపత్రయ పడుతున్నావు. బావా!మనము ఎటువంటి దోషభావాలు లేకుండా మనసును యోగమందు నిమగ్నం చేయాలి.అట్లా చేయగలిగితే ఆ యోగి బ్రహ్మ జ్ఞానం పొందగలుగుతాడు.శాశ్వత ఆనందం అదే కైవల్యం పొందుతాడు.ఇందులో ఎలాంటి అనుమానమే లేదు.

ప్రశాంత మనసం హ్యేనం

ప్రశాంత మనసం హ్యేనం యోగినం సుఖ ముత్తమమ్। ఉపైతి శాంతరజసం బ్రహ్మభూత మకల్మషమ్॥27॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి వివరిస్తున్నాడు.అర్జునా!ఓ కిరీటీ!నేను ఇందాకటి నుంచీ ఇంద్రియ నిగ్రహము గురించి చెబుతున్నాను కదా!అంతే ముఖ్యమయినది ఇంకొకటి ఉంది.అది ఏందో నువ్వు చెప్పగలతావా?ఆలోచించు.సరే!నేనే చెబుతాను,విను.మనసును నిష్కల్మషంగా,ప్రశాంతంగా పెట్టుకోగలగడం.ఎందుకంటావా?మనము ఏదో సాధించాము అనే భావన వచ్చింది,అనుకో.మనకు తెలియకుండానే గర్వం పొడచూపుతుంది.ఆ విషయం మనకు కూడా తెలియదు.మిగిలిన విషయాలు చాలా తృణప్రాయంగా,లెఖ్ఖలోనికి రానివిగా తీసేస్తాము.ఆ చులకన భావము,ఆ విసుగు,ఆ ఛీదర,ఆ ఛీత్కారము మనము పక్కన పెట్టాలి.ఎదుటి వారి మనసు నొప్పించ కూడదు...తెలిసి గానీ,తెలియక గానీ.ఆ స్పృహ మనకు ఖచ్ఛితంగా ఉండాలి.అది ఉండాలంటే మొదట మన మనసు ప్రశాంతంగా ఉండాలి,ఉంచుకోగలగాలి.మనిషికి తెలివి తేటలు ,జ్ఞానము ఎంత ముఖ్యమో..।మంచి మనసు,సమభావము,దయ,దాక్షిణ్యం కూడా అంతే ముఖ్యము.అలా ఉన్నప్పుడే బ్రహ్మానందానుభూతి తనకు తానై వచ్చి మన ఒడిలో వాలుతుంది.మన కైవసము అవుతుంది.

యతో యతో నిశ్చరతి

యతో యతో నిశ్చరతి మన శ్చంచల మస్థిరమ్। తత స్తతో నియమ్యైత దాత్మన్యేవ వశం నయేత్॥26॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత..।ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఒక విషయం పదే పదే చెబుతున్నాడు.అంటే దాని అర్థం ఏంటి?అది మన జీవిత విథానానికి చాలా ముఖ్యం అని కదా!ఆయనకు ఇంక వేరే పని పాటలు లేక కాదు కదా!అర్జునా!ఓ బావా!మనసు చంచలమయినది అని నాకు తెలుసు,నీకు కూడా తెలుసు.అలాగని అది చెప్పినట్లల్లా మనం ఆడకూడదు.ఒక నియంత్రణ,నియమం అంటూ పెట్టుకోవాలి.లేకుంటే అది మన చేత కథాకళి ఆడిస్తుంది.అలాంటి పరిస్థితుల్లో మనం ఏమి చేయాలో నువ్వు చెప్పు?జ్వరం వస్తే మనం ఏమి చేస్తాము?లంఖణాలు ఉంటాము.పత్యం పాటిస్తాము.మందులు వేసుకుంటాము.ఇవన్నీ మనం ఇష్టమయి చేయము కదా!మళ్ళీ బండి మామూలు కావాలి కాబట్టి చేస్తాము.అలానే మనసు చంచలమయినదని అది ఆడించినట్లంతా ఆడకూడదు.విషయాల వైపుకు పోకుండా నిగ్రహించాలి.మనసును ప్రశాంతమయిన ఆత్మ వైపుకు తిప్పుకోవాలి.పరమాత్మ వైపుకు మళ్ళించి,అతని వశంలోకి మనం వెళ్ళాలి.

శనై శ్శనై రుపరమేత్

శనై శ్శనై రుపరమే ద్బుద్ధ్యా ధృతి గృహీతయా। ఆత్మ సంస్థం మనః కృత్వా న కించిదపి చింతయేత్॥25॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి అరటి పండు ఒలిచి నోట్లో పెట్టినంత వివరంగా,విపులంగా చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ మిత్రమా!మనం మనసుతో ఇంద్రియాలను నిగ్రహంలో ఉంచుకోవాలి.ఎందుకనంటావా?ఎందుకంటే క్షణికమయిన సుఖాలు ఉన్నాయి చూసావూ?రా!రా!సరసకు చేరా!అంటూ కన్ను గీటుతుంటాయి.ఊరిస్తూ ఉంటాయి.మనమంటే ఇంత ఇష్టమా?అని చొంగ కార్చుకుంటూ వాటి వెనక పరుగులు తీస్తాము.ఇంకేముంది?కాలు జారడాలో?ఊబిలో కూరుకుపోవడాలో?ఇంక అక్కడ నుంచి వెనకకు వచ్చే ప్రసక్తి ఉండదు.అందుకే మళ్ళీ మళ్ళీ చెబుతున్నాను.మనో నిగ్రహం అత్యంత అవసరము!ధీరుడుగా ఉందాము.ప్రాపంచిక విషయాల నుండి బుద్ధిని దూరంగా ఉంచుకుందాము.మనసును ఆత్మ యందే కుదురుగా ఉండేలా చూసుకుందాము,చేసుకుందాము.మనసు పరి పరి విథాలా పోతానంటుంది.కానీ దానిని అదుపులో పెట్టుకుందాము.కళ్ళాలు వేద్దాము.ఇలా వేరే ఆలోచనలు,చింతలూ లేకుండా జాగరూకతతో ఉందాము.

సంకల్ప ప్రభవాన్ కామాన్

సంకల్ప ప్రభవాన్ కామాన్ త్యక్త్వా సర్వా నశేషతః। మనసై వేంద్రియగ్రామం వినియమ్య సమంతతః॥24॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత.।।ఆత్మ సంయమ యోగము.. శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కిరీటీ!మనం ఈ భూమి పైన పుట్టాము కదా!కాబట్టి ప్రాపంచిక విషయాల పైన రక్తి,అనురక్తి,మోహము,లాలస,తపన సహజంగా ఉంటాయి.ఆ యా సంకల్పాల వల్ల పుట్టే కోరికలు ఒకటో రెండో ఉండవు.తేనె తుట్టె కదిలిస్తే తేనెటీగలు ఎన్ని మన పైకి దాడి చేస్తాయి,మూకుమ్మడిగా?చెప్పు?అంతకంటే పదింతలు కోరికలు మనల్ని చుట్టుముట్టుతాయి.అనుమానమే లేదు.మనం ఎంత గింజుకున్నా వాటి నుంచి తప్పించుకోలేము,వాటి ముళ్ళ నుంచీ తప్పించుకోలేము.కానీ,ఆ కోరికలను మనము నిగ్రహించగలగాలి.వాటి నుంచి దూరంగా వచ్చేయాలి.విషయాలను ఇంద్రియాలనుంచి మరల్చగలగాలి.అంటే ఇంద్రియ నిగ్రహము పాటించాలి.ఓ యమ్మో!ఇదంతా మన వల్ల అవుతుందా?అని మొదట్లోనే అస్త్ర సన్న్యాసం చేయకూడదు.

తం విద్యా ద్దుఃఖ సంయోగ

తం విద్యా ద్దుఃఖ సంయోగ వియోగం యోగసంజ్ఞితమ్। స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో యోగోఽనిర్విణ్ణ చేతసా॥23॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి అంతా విడెరచి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!బావా!మనం ఇప్పుడు యోగం గురించి మాట్లాడుకుంటున్నాము కదా!యోగమనేది ఒక స్థితి.అది ఏమి చేస్తే మనకు దక్కుతుంది?ఎలా ఉంటే మన ఆధీనంలోకి వస్తుంది అనే విషయంగా మల్లగుల్లాలు పడుతున్నాము కదా!మనము ఏ స్థితిలో ఉంటే దుఃఖాలు మన దరికి చేరవో,ఆ స్థితి.అంటే అవి కూడా ఇక్కడ మన పని అయ్యేటట్లు లేదని తోక ముడిచి,పారిపోవాలి.అంటే వాటికి అర్థమయిపోతుంది అన్న మాట.మనం వాడి దగ్గర ఉన్నా,ఆ చెట్టు పుట్ట మీద ఉన్నా ఒకటే.వీడు స్పందించడు.వీడి దగ్గర మన శక్తి యుక్తులు ప్రదర్శించడం వృథా అని.యోగము అంటే ఆ స్థితి రా,బావా!ఆ స్థితిని మనము స్థిర మానస బుద్ధి సాథించి,సహనంతో సమన్వయం చేసుకుని సాథించాలి.మనసా వాచా కర్మణా అదే ధ్యాసలో ఉండాలి.

యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం

యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం మన్యతే నాధికం తతః। యస్మిన్ స్థితో న దుఃఖేన గురుణాపి విచాల్యతే॥22॥6॥ఆత్మ సంయమ యోగము...భగవద్గీత.. భగవంతుడు అయిన శ్రీకృష్ణుడు మానవుడు అయిన అర్జునుడికి ఆత్మతృప్తి,అత్యంత ఆనందకరమయిన స్థితి గురించి చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ పార్థా!మనకు ఎప్పుడు ఇంక చాలు అనిపిస్తుంది?ఇంతకంటే గొప్పగా ఇంకొకటి ఉండదు అనినప్పుడు కదా!ఆ సచ్చిదానందము స్థిరమయినప్పుడు మనసు అచంచలమవుతుంది.ఆ స్థితిలో ఎన్ని కష్టసుఖాలు,దుఃఖాలు అయినా తృణప్రాయమవుతుంది.అసలు చలించము.చలించడం వ్యర్థము అనే భావనకు వస్తాము.ఆ అత్యంత ఆకర్షణీయమయిన ఆత్మానందమే మోక్షానికి మొదటి మెట్టు.మనం మనం ఎన్నుకున్న మార్గానికి అర్హులు అయినట్లు లెఖ్ఖ.

సుఖ మాత్యంతికం యత్తద్

సుఖ మాత్యంతికం యత్తద్బుద్ధి గ్రాహ్య మతీంద్రియమ్। వేత్తి యత్ర న చైవాయం స్థిత శ్చలతి తత్త్వతః॥21॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి యోగాన్ని ఎలా ఉంటే సాథించుకోగలమో,ఎలా సాథించుకోవాలో మెళకువలు చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ మిత్రమా!యోగమనేది చాలా విస్తారమయినది.ఒంట బట్టించుకుంటే..ఓస్!ఇంతేనా!అనిపిస్తుంది.కానీ ఆ స్థితికి చేరాలంటే మనకు చాలా విషయాలు అవగతం కావాలి.మనము ఏ స్థితిలోనూ ఆత్మతత్త్వం నుండి కదలకుండా ఉండగలగాలి.ఆత్మ దర్శనంతో తృప్తి చెందగలగాలి. సచ్చిదానందం అంటే చెబుతాను,విను.ఆత్మ అంటే బాహ్య ప్రపంచానికి సంబంధించింది కాదు.అలోక్యమయిన,శాశ్వతమయిన ఆనందం,స్వయం ప్రకాశమయిన సారము.సత్ అంటే శాశ్వత ఉనికి అని అర్థము.చిత్ అంటే చైతన్యము.ఆనందము అంటే స్వచ్ఛమయిన సంతోషము,తృప్తి.మన ఆత్మలో ఇవన్నీ మనం కనుగొనగలగాలి.ఎందుకంటే అవి ఎప్పుడూ ఉంటాయి.మనం అజ్ఞానంతో ఎదురుగా ఉండే వాటినే కాలదన్నుతాము.తరువాత భోరుమని ఏడుస్తాము.

యత్రో పరమతే చిత్తం

యత్రో పరమతే చిత్తం నిరుద్ధం యోగసేవయా। యత్ర చైవాత్మ నాత్మానం పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి॥20॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత...ఆత్మ సంయమ యోగము.... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి అసలు యోగమంటే ఏమిటి?దాని కథా,కమామిషు ఏంది అని చెప్పే ప్రయత్నం చేస్తున్నాడు.అర్జునా!ఓ భరతశ్రేష్ఠా!నేను చెప్పేది నీకు అవగతమవుతున్నది కదా!లేక ఊరికినే ఊ!ఊ!అంటున్నావా?నీకు అసలు యోగమంటే ఏంది అని చెబుతాను,విను.ఇంద్రియాలకు అతీతంగా ఉంటుంది.అజ్ఞానుల దరిదాపుల్లో కనిపించదు.వారు గ్రహించలేరు.జ్ఞానము చేతనే దాని ఉనికిని మానవుడు గ్రహించ గలతాడు.అది అనంతమయిన సుఖానుభూతిని ఇస్తుంది.మునులు,యోగులు,సర్వసంగ పరిత్యాగులు నిత్యం దాని అన్వేషణలో ఉంటారు.అది ఏ స్థితిలో కలుగుతుందో చెబుతాను.నీకు ఎరుక పరుస్తాను.

యథా దీపో నివాతస్థో

యథా దీపో నివాతస్థో నేంగతే సోపమా స్మృతా। యోగినో యత చిత్తస్య యుంజతో యోగ మాత్మనః॥19॥6॥ శ్రీమద్భగవద్గీత....ఆత్మ సంయమ యోగము... శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ప్రతి విషయమూ కూలంకషంగా,ఏ మాత్రమూ అనుమానానికి తావు లేకుండా చేయాలని నడుం బిగించాడు.అందుకే చెబుతున్నాడు.అర్జునా!ఓ కౌంతేయా!నేను ఏమి చెప్పాను?మనసు పరి పరి విథాలా పోకూడదు అని చెప్పాను కదా!నిశ్చలంగా,నిర్మలంగా ఉండాలని కూడా చెప్పాను కదా!దానికి ఒక చిన్న ఉదాహరణ చెబుతాను,విను.మనం దీపం వెలిగించుకుంటాము కదా!గాలి వస్తే ఏమవుతుంది.ఆ వత్తి నుంచి వచ్చే వెలుగు గాలి ఏతట్టు వీస్తే ఆ తట్టుకు కదులుతుంది కదా!నిలకడగా ఉండదు కదా!అదే గాలి లేని చోట అయితే క్రమబద్ధంగా,నిలువుగా,నిటరుగా,ఒకే లంబంలో,నిశ్చలంగా వెలుగుతుంది కదా!యోగసాథకుడు కూడా అలాగే ఉండాలి.బయట విషయాలకు స్పందిస్తుంటే,మనసు నిలకడ ఉండదు.అవేవీ లేవు,తనను ఏమీ చేయలేవు,చేయకూడదు అని భీష్మించుకోవాలి.అప్పుడు అతని మనసు గాలి లేని చోట దీపములాగ చలించకుండా నిశ్చలంగా,యోగాభ్యాసానికి అనువుగా ఉంటుంది.